Past Luis Barragán in het plaatje van de ‘Mexicanisering’?
geschreven door Dominique Pieters | 18 mei 2026
Daar waar Luis Baragán (1902–1988) de functionele stijl in zijn beginperiode heeft aangehangen, getuigt zijn matuur werk van een kritische houding tegenover zowel het functionalisme als de tendens van Mexicanisering. Als belezen en bereisd man reikt zijn inspiratie veel verder dan het Mexicaanse verleden en omhelst deze zowel Zuid-Spanje, Noord-Afrika als delen van het Midden Oosten.
De persoonlijke verwerking van deze invloeden zal hem helpen om de Internationale Stijl aan te passen aan de lokale noden eigen aan Mexico. Zo zal hij de premisse van de transparantie negeren en slechts toepassen in zoverre het klimaat dit toelaat – hierbij rekening houdend met de menselijke nood aan privacy. Zijn straatgevels zijn onopvallend en gesloten en gekenmerkt door bescheiden smalle en lage ingangen die herinneren aan deze van de mediterrane woningen; zij vormen de overgang tussen de straat en de openbare ruimte en de intimiteit en geslotenheid van de binnenruimten. De straatgevel creëert opzettelijk, maar pretentieloos een afstand ten overstaan van de buurt. De breedte van de ramen laat hij onderling verschillen afhankelijk van de nood: donkerte, intimiteit, zicht op de tuin, op de lucht of op een boom.
De dakterrassen van Le Corbusier transformeert hij in besloten meditatieve patio’s met enkel zicht op de hemel. Het open plan wordt opgedeeld met schermen waardoor steeds opnieuw verrassende doorkijken ontstaan. In technisch opzicht introduceert hij opnieuw de dragende muur terwijl de toepassing van moderne constructietechnieken (o.m. draagbalken van gewapend beton) méér ruimtelijke vrijheid geven. Met het opvallende gebruik van kleuren op de muren, zowel binnen als buiten, creëert hij abstracte landschappen die een expressie vormen van de essentie van het natuurlijke en culturele milieu van Mexico.
Met het gebruik van water brengt hij het element muziek in de architectuur als aanvulling op ruimtelijkheid. Zijn werk wordt ‘genaturaliseerd modernisme’ genoemd en is vrij van sociale of politieke implicaties. Tegengesteld aan de nationalistische architectuur, ziet Barragán het belang van geschiedenis niet in de nationalistische betekenis ervan of als een theoretisch uitgangspunt, maar omwille van deze aspecten die bruikbaar kunnen zijn voor het uitlokken van gevoelens of effecten. Hij nodigt uit tot introspectie en re-evaluatie van tradities. Outsider en autobiograaf Barragán reageert hiermee op het rigide rationalisme van de modernisten en komt naar een humanisering van architectuur door emotioneren waarbij ervaringen ontstaan als sereniteit, intimiteit, oproepen van verrassing. Hij creëert atmosferen die aanleiding geven tot spontane meditatie.
De integración plástica wordt bij hem de integratie van architectuur en landschap in termen van natuur, water, bomen, land en dit duidt op zijn fenomenologische positie binnen de Mexicaanse moderne architectuur. In zijn autobiografische architectuur wordt de invloed onderkend van enkele van zijn beste vrienden: de schilder van naïeve kunst en verzamelaar van volkskunst Jesus ‘Chucho’ Reyes zou Barragán hebben geïnspireerd voor de toepassing van zijn kenmerkende kleurgebruik en hevige coloriet; de muralist José Orozco waarmee hij de abstracte zijde van de Mexicaan zou gemeen hebben en de beeldhouwer Mathias Goeritz wiens formele gevoeligheid hij deelde zoals blijkt uit hun samenwerking voor de Torres Satélite en de Tlalpankapel.
Bronnen
Pauly, D.: Baragán, space ans shadow, walls and colour (2002);
Riggen Martinez, A.: Luis Baragàn, Mexico’s modern master, 1902–1988 (1969); Luis Baragán, The quiet revolution (Ed. Fr. Zanco, 2001);
Saito,Y.: Casa Baragán (2002).
geschreven door
Dominique Pieters
Dominique is oprichter en creatief leider van planopli. Ze is architect van opleiding, auteur en architectuurjournalist voor (inter)nationale tijdschriften. Eerder was zij artistiek leidster van Archipel en doceerde aan de TU Delft en de KU Leuven.
